Psoriasis

Wat is psoriasis?

Psoriasis is een zeer frequente huidaandoening: ongeveer 3 % van de bevolking heeft deze aandoening (= 300.000 Belgen).

Het is een niet besmettelijke ontstekingsziekte van de huid, gekenmerkt door rode en schilferende plekken, over min of meer uitgebreide zones van het lichaam. Vaak hebben meer mensen in de familie deze ziekte, maar niet altijd. De oorzaak van psoriasis ligt in een genetisch defect. De behandeling is er op gericht de uitwerking van dit genetisch defect zo goed mogelijk te onderdrukken.

Het verloop van psoriasis is onvoorspelbaar. De activiteit van de huidziekte kan sterk variëren met periodes van spontane verbetering en verergering.

Wat zijn de oorzaken van psoriasis?

De precieze oorzaak is niet bekend, maar een erfelijke aanleg is zeker belangrijk. Wanneer één van beide ouders, een broer of een zus, psoriasis hebben, is er 16% kans dat men de ziekte ook oploopt. Er zijn twee piekperiodes: rond de 20-25 jaar en na de leeftijd van vijftig jaar.

Emotionele stress, griep, een (streptokokken) keelontsteking, sommige antidepressiva (Lithium), en middelen tegen een hoge bloeddruk (ACE-inhibitoren en β-blokkers) zijn niet de oorzaak van psoriasis maar kunnen een “slapende” psoriasis activeren of een bestaande psoriasis verergeren.

Wat gebeurt er in de huid bij psoriasis?

Onze huid vernieuwt zich constant: in de onderste laag van de opperhuid worden nieuwe cellen aangemaakt die zich volproppen met hoornmateriaal (keratine) om uiteindelijk zeshoekige schijfjes te vormen die in elkaar passen en op die manier de hoornlaag gaan vormen. Deze hoornlaag schilfert continu af maar dat merken we niet omdat de cellen te klein zijn.

Bij psoriasis is er een instroom van witte bloedcellen in de opperhuid en hierdoor verloopt de vernieuwing van de huid veel sneller en chaotischer. Normaal neemt de vernieuwing 30 dagen in beslag. Bij psoriasis is dit nauwelijks 7 dagen. Als gevolg hiervan verloopt te afschilfering ongeordend en worden de huidschilfers zichtbaar voor het oog. Door de ontsteking zijn de huidletsels roder en dikker.

Wat zijn de symptomen?

  • Psoriasis kan op elke leeftijd ontstaan. De meest voorkomende vorm van psoriasis wordt plaque psoriasis genoemd en wordt gekenmerkt rode schilferende plekken met een scherpe begrenzing. De plekken variëren in grootte. Deze vlekken kunnen op overal voorkomen, maar vooral op de strekzijde van de ellebogen en knieën, het behaarde hoofd en de onderrug.
  • Op de handpalmen en voetzolen kan psoriasis gepaard gaan met pijnlijke kloven.
  • Psoriasis kan ook in de lichaamsplooien voorkomen (liezen, oksels, bilplooi, navel, plooi onder de borsten) en heet dan psoriasis inversa. De schilfering is in deze gebieden meestal afwezig.
  • Bij psoriasis guttata ontstaat op korte tijd een uitslag van vele en kleine vlekjes, meestal na een keelinfectie.
  • Psoriasis pustulosa is een vorm van psoriasis waarbij pustels (etterpuistjes) voorkomen.
  • Bij psoriasis erytrodermie  is (nagenoeg) de gehele huid aangedaan. De huid is dan bijna volledig rood.
  • Vaak worden de nagels betrokken in het ziekteproces. Dit doet zich meestal voor als putjes in de nagelplaat (“vingerhoed”nagel), geelbruine vlekken onder de nagelplaat en loslating van de uiteinden van de nagels.
  • Bij 10% van de psoriasis patiënten kunnen ook de gewrichten ontstoken zijn, vooral de kleine gewrichten van de handen en de voeten, maar ook de grotere gewrichten zoals knieën, ellebogen en rug. Deze speciale vorm van reuma noemt men psoriasis artritis.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

De diagnose kan meestal worden gesteld op basis van de zichtbare afwijkingen. In een enkel geval wordt onder plaatselijke verdoving een staal van de huid genomen voor microscopisch onderzoek.

Hoe wordt psoriasis behandeld?

Er zijn 3 soorten behandeling:

 

  • Plaatselijke therapie met medicijnen in de vorm van een crème, zalf of lotion, die op de vlekken worden aangebracht.
  • Lichttherapie met ultraviolet licht al dan niet in combinatie met geneesmiddelen.
  • Systemische therapie. De geneesmiddelen worden als tabletten of capsules ingenomen, ofwel door middel van injecties in de huid of via een infuus toegediend.Het werkingsmechanisme van de verschillende behandelingsmethoden berust zowel op remming van de overmatige celdeling in de opperhuid als op onderdrukking van de ontstekingsreacties in de lederhuid.

    1. LOKALE BEHANDELING

    • Vitamine D3-afgeleiden

    Calcipotriol en calcitriol zijn verwant aan vitamine D en verkrijgbaar in zalf, crème of lotion. De plekken moeten hiermee één- of tweemaal per dag worden behandeld. De verbetering treedt meestal pas na enkele weken op. De meest voorkomende bijwerking is irritatie van de huid. Recent wordt dit product meer in combinatie met corticosteroïden (zie verder) gebruikt omdat de combinatie sterker is en minder bijwerkingen geeft als elk product afzonderlijk.

    • Corticosteroïden

    Corticosteroïden zijn geneesmiddelen die zijn afgeleid van bijnierschorshormonen, die ieder mens zelf aanmaakt. Zij worden toegepast in lotion, crème, zalf of gel. Vooral de sterkere preparaten zijn effectief en werken snel.

    Bij de behandeling van psoriasis met corticosteroïden wordt onderscheid gemaakt tussen een beginfase en een onderhoudsfase. In de beginfase wordt het geneesmiddel gedurende enkele weken 1 of 2 maal per dag aangebracht. In de onderhoudsfase wordt het middel minder frequent aangebracht.

    • Ditranol

    Ditranol (synoniem: cignoline) is een synthetisch product dat voortkomt uit een plantaardig geneesmiddel. Het wordt meestal gebruikt in een crème. Het heeft als nadelen dat het de huid kan irriteren en dat het vlekken geeft in kleding en beddengoed. Ditranol wordt voornamelijk als zogenaamde korte contacttherapie toegepast. Dat houdt in dat de crème al na korte tijd wordt afgewassen. De behandeling wordt begonnen met een lage concentratie ditranol. Vervolgens wordt de concentratie geleidelijk verhoogd. Ernstige bijwerkingen zijn er niet.

    • Koolteer

    Koolteer wordt vervaardigd uit steenkool en wordt al meer dan een eeuw gebruikt voor de behandeling van psoriasis. Het geeft vlekken en ruikt onaangenaam. Soms wordt koolteer in combinatie met ultraviolet B licht toegepast. In de vele jaren dat koolteer wordt gebruikt zijn er geen gevaarlijke bijwerkingen beschreven.

    • Salicylzuur

    Salicylzuur is een geneesmiddel dat de overmatige schilfering, die kenmerkend is voor psoriasis, losmaakt. Daardoor kunnen andere geneesmiddelen en/of ultraviolette straling dieper in de letsels binnendringen en beter werken. Salicylzuur wordt daarom vaak toegevoegd aan andere geneesmiddelen zoals corticosteroïden.

    2. LICHTTHERAPIE

    Lichttherapie is ontstaan uit de ervaring dat veel mensen met psoriasis baat hebben bij blootstelling van hun vlekken aan zonlicht. Bij lichttherapie worden mensen met psoriasis behandeld met ultraviolette stralen. Er zijn twee vormen van lichttherapie: UVB en PUVA.

    • UVB

    UVB is de afkorting van ultraviolet B. Bij de eerste behandelsessies wordt kortdurend belicht om verbrandingen te voorkomen. Geleidelijk aan wordt de belichtingsduur verlengd. Voor het bereiken van een goed resultaat zijn gemiddeld 25-30 belichtingen nodig, die twee- of driemaal per week gegeven worden. Bijwerkingen die tijdens de therapie kunnen optreden zijn roodheid, verbranding van de huid en een droge huid met jeuk. Bij langdurige behandeling kan de huid vroegtijdig verouderen en is de kans op het ontstaan van bepaalde vormen van huidkanker iets hoger.

    • PUVA

    PUVA is een combinatie van licht (UVA) en medicijnen (psoralenen). De psoralenen worden ingenomen en komen in de huid terecht na ongeveer 2 uur. Door een belichting met ultraviolet licht van het type UVA worden de psoralenen geactiveerd en zullen de ontsteking onderdrukken.

    Om verbrandingen te voorkomen, wordt in de eerste behandelsessies kortdurend belicht en geleidelijk aan wordt de belichtingsduur opgevoerd.

    Voor het bereiken van een goed resultaat wordt 2-3 keer per week behandeld gedurende 6-10 weken. De meest voorkomende bijwerkingen van PUVA op de huid zijn jeuk, een droge huid en verbranding van de huid. Psoralenen veroorzaken bij sommige patiënten misselijkheid, diarree en hoofdpijn. Bij langdurige behandeling kan de huid vroegtijdig verouderen en neemt de kans op het ontstaan van sommige vormen van huidkanker toe. Daarom wordt PUVA best niet langdurig gegeven.

    3. SYSTEMISCHE THERAPIE

    • Methotrexaat

    Methotrexaat is een middel dat de celdeling remt en zo de ontsteking onderdrukt .Het wordt gebruikt voor de behandeling van de meer ernstige vormen van psoriasis en bij psoriasis reuma. Een nadeel is dat vaak bijwerkingen optreden, zoals misselijkheid. Methotrexaat kan daarnaast soms de aanmaak van rode en witte bloedcellen in het beenmerg onderdrukken en de lever belasten.

    • Ciclosporine

    Ciclosporine is een middel dat het afweersysteem onderdrukt. Het effect op psoriasis is afhankelijk van de dosering: een hogere dosis leidt tot een beter en sneller resultaat, maar kan ook tot meer bijwerkingen leiden. De meest voorkomende bijwerkingen zijn hoge bloeddruk en beschadiging van de nieren.

    • Acitretine

    Acitretine is een geneesmiddel dat is afgeleid van vitamine A. Het wordt voornamelijk gebruikt in combinatie met andere behandelingsmethoden, zoals UVB. Bij nagenoeg iedereen die met acitretine wordt behandeld zullen bijwerkingen optreden. De meest voorkomende zijn een droge huid, droge slijmvliezen (neus, ogen), jeuk, neusbloedingen en haaruitval. Acitretine kan de lever beschadigen en kan het vetgehalte in het bloed verhogen. Een zeer ernstige bijwerking is dat het middel de ongeboren vrucht van zwangere vrouwen kan misvormen. Een termijn van 2 jaar na het onderbreken van dit geneesmiddel moet nageleefd alvorens een vrouw opnieuw zwanger mag worden.

    • Fumaraten

    Fumaraten zijn afgeleid van fumaarzuur, een stof die normaal in het lichaam voorkomt. De behandeling wordt ingesteld met een langzaam oplopende dosis. De voornaamste bijwerkingen zijn opvliegers en maagdarmklachten (maagpijn, buikpijn en diarree). Maagdarmklachten zijn soms een reden om de behandeling te staken. Fumaarzuur is in België niet verkrijgbaar. Het is geregistreerd in Duitsland. In Nederland is een kopie (wit product) van dit geneesmiddel beschikbaar.

    • Biologische geneesmiddelen

    De bio(techno)logische geneesmiddelen etanercept, infliximab, adalimumab en ustekinumab zijn momenteel in België beschikbaar voor de behandeling van psoriasis. Deze middelen zijn eiwitten en moeten dus in de huid worden ingespoten of via infuus worden toegediend. Het lijken veilige geneesmiddelen te zijn, maar de ervaring is nog te kort om ernstige bijwerkingen op lange termijn uit te sluiten. Alleen mensen die niet goed reageren op PUVA therapie, ciclosporine en methotrexaat, of deze behandelingen niet verdragen, kunnen onder bepaalde voorwaarden in aanmerking komen voor terugbetaling van behandeling met deze zeer dure biologische middelen.

    Wat kan u zelf doen?

    • Hydraterende, verzorgende crèmes en zalven en het gebruik van oliebaden, vergemakkelijkt de verwijdering van de schilfers.
    • Probeer niet te krabben omdat dit de ontsteking kan stimuleren (het zogenaamde Koebner effect)
    • Een gezonde levensstijl kan helpen. Zie ook de “10 tips of healthy living” op deze site.
    • Probeer stress te voorkomen: ontspanning heeft een gunstig effect op psoriasis.

    Bron:  www.dermanet.be